Zadatek czy zaliczka przy kupnie mieszkania? Co się dzieje, gdy do sprzedaży nie dochodzi?
Zadatek czy zaliczka przy kupnie mieszkania? Co się dzieje, gdy do sprzedaży nie dochodzi?
Cena mieszkania ustalona, termin aktu wpisany do kalendarza. Przy podpisaniu umowy przedwstępnej kupujący ma wpłacić 20 000 zł. Zanim zrobi przelew, obie strony powinny odpowiedzieć na jedno pytanie: czy te pieniądze mają przede wszystkim pokryć część ceny, czy również zabezpieczyć wykonanie umowy? Od odpowiedzi zależy, czy przy rezygnacji ktoś odzyska 20 000 zł, straci tę kwotę albo będzie mógł zażądać 40 000 zł.
W skrócie. Jeśli dochodzi do sprzedaży, obie wpłaty można rozliczyć w cenie mieszkania. Jeśli sprzedaż upada, zaliczka co do zasady podlega zwrotowi. Przy zadatku rozliczenie zależy od umowy i od tego, kto odpowiada za jej niewykonanie. Według zasad z art. 394 Kodeksu cywilnego strona uprawniona może odstąpić od umowy i zachować otrzymany zadatek albo żądać jego dwukrotności, jeśli sama go wpłaciła. Kodeks cywilny
Zadatek a zaliczka przy kupnie mieszkania
Zaliczka to wpłata na poczet przyszłej ceny. Jeśli mieszkanie kosztuje 420 000 zł, kupujący wpłaca 20 000 zł, a strony rozliczają tę kwotę w cenie, do zapłaty pozostaje 400 000 zł. Jeśli do sprzedaży nie dojdzie, zaliczka zwykle wraca do kupującego. Ewentualne roszczenia odszkodowawcze strony rozpatrują osobno.
Zadatek również można rozliczyć w cenie, ale ma dodatkową funkcję. Zabezpiecza obie strony na wypadek niewykonania umowy. Przy ustawowych zasadach kupujący ryzykuje utratę wpłaconej kwoty, a sprzedający może być zobowiązany zapłacić dwukrotność tego, co otrzymał. Strony mogą w umowie inaczej uregulować skutki zadatku, np. przewidzieć jego zwrot po udokumentowanej odmowie kredytu. Art. 394 oraz art. 405 i 410 Kodeksu cywilnego
Co się dzieje z wpłatą 20 000 zł? Porównanie
Załóżmy, że mieszkanie kosztuje 420 000 zł, kupujący wpłacił 20 000 zł, a strony stosują ustawowe zasady zadatku i nie uzgodniły wyjątków. Tabela pokazuje rozliczenie samej wpłaty.
| Sytuacja | Zadatek 20 000 zł | Zaliczka 20 000 zł |
|---|---|---|
| Strony podpisują akt sprzedaży | Do rozliczenia w cenie. Pozostaje 400 000 zł | Do rozliczenia w cenie. Pozostaje 400 000 zł |
| Kupujący odpowiada za niewykonanie umowy | Sprzedający może odstąpić od umowy i zatrzymać 20 000 zł | Zwykle zwrot 20 000 zł, jeśli do sprzedaży nie dojdzie. |
| Sprzedający odpowiada za niewykonanie umowy | Kupujący może odstąpić od umowy i żądać łącznie 40 000 zł | Zwykle zwrot 20 000 zł, jeśli do sprzedaży nie dojdzie. |
| Strony rozwiązują umowę | Co do zasady zwrot 20 000 zł | Co do zasady zwrot 20 000 zł |
| Za niewykonanie umowy odpowiadają obie strony albo żadna | Co do zasady zwrot 20 000 zł | Zwykle zwrot 20 000 zł, jeśli do sprzedaży nie dojdzie. |
Kupujący zmienia zdanie przed aktem
Wróćmy do mieszkania za 420 000 zł. Kupujący po podpisaniu umowy znajduje inne mieszkanie i rezygnuje. Jeżeli z tego powodu odpowiada za niewykonanie pierwszej umowy, a sprzedający skutecznie od niej odstąpi zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, sprzedający może zatrzymać 20 000 zł zadatku.
Przy zaliczce trzeba ustalić, jak zakończyć umowę i kiedy zwrócić wpłatę. Jeśli zaliczka podlega zwrotowi, nadal może powstać osobne roszczenie odszkodowawcze, o ile są ku temu podstawy. Przykładowo art. 390 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać naprawienia szkody poniesionej dlatego, że strona liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Sam fakt otrzymania zaliczki nie daje sprzedającemu prawa do zatrzymania całej wpłaty. Art. 390, 394 i 410 Kodeksu cywilnego
Sprzedający dostał lepszą ofertę
Tydzień przed aktem zgłasza się kolejny zainteresowany i proponuje wyższą cenę. Sprzedający odmawia podpisania aktu z pierwszym kupującym. Jeżeli odpowiada za niewykonanie umowy, kupujący może skorzystać z ustawowego mechanizmu zadatku: odstąpić od umowy i zażądać 40 000 zł. Dwukrotność obejmuje pierwotną wpłatę. W tym przykładzie kupujący żąda 40 000 zł łącznie.
Jeśli do sprzedaży nie dojdzie, kupujący zwykle odzyskuje 20 000 zł zaliczki. Warto też sprawdzić formę umowy przedwstępnej. Jeżeli spełnia ona wymogi ważności umowy przyrzeczonej, uprawniona strona może dochodzić zawarcia umowy sprzedaży. Przy sprzedaży nieruchomości znaczenie ma forma aktu notarialnego. Przed złożeniem oświadczenia o odstąpieniu kupujący powinien ustalić, czy jego celem jest nadal zakup tego mieszkania, czy rozliczenie wpłaty. Art. 158, 390 i 394 Kodeksu cywilnego
Obie strony zgadzają się zakończyć umowę
Kupujący i sprzedający mogą porozumieć się w sprawie rozwiązania umowy. W naszym przykładzie zadatek co do zasady wraca w kwocie 20 000 zł. Po rozwiązaniu umowy kupujący zwykle odzyskuje także wpłaconą zaliczkę.
W porozumieniu warto wskazać datę rozwiązania umowy, kwotę do zwrotu, termin i rachunek do przelewu. Jeżeli strony chcą rozliczyć również inne wydatki albo zakończyć spór o konkretne roszczenia, dobrze opisać to wprost. Formę porozumienia trzeba dopasować do formy umowy i jej postanowień. Dzięki temu obie strony wiedzą, od kiedy mogą wrócić do poszukiwania mieszkania lub kolejnego kupującego. Art. 77, 394 i 410 Kodeksu cywilnego
Co wybrać, gdy kupujący bierze kredyt hipoteczny?
Jeżeli do sfinansowania zakupu potrzebny jest kredyt, ustalcie zasady na wypadek braku finansowania, zanim kupujący wpłaci pieniądze. W umowie można określić, jakie odmowy banków mają być przedstawione, do kiedy i w jakiej formie. Można też ustalić, co się dzieje, gdy w terminie aktu bank nadal rozpatruje wniosek albo przyznał za małą kwotę. Klauzula powinna mówić, kto i w jakim terminie może zakończyć umowę oraz kiedy nastąpi zwrot wpłaty.
Jeśli wybieracie zaliczkę, osobno zapiszcie harmonogram zakupu i zasady na wypadek, gdy finansowania zabraknie. Sam wybór zaliczki nie określa, kiedy kupujący może zrezygnować z podpisania aktu. Jeśli wybieracie zadatek, samo zdanie, że część ceny zostanie pokryta z kredytu, nie rozstrzyga jeszcze, czy wpłata wróci po odmowie.
Co wpisać do umowy przed przelewem?
- Rodzaj wpłaty. Wpiszcie, czy kwota jest zadatkiem, czy zaliczką. W tytule przelewu użyjcie tego samego określenia i dodajcie datę umowy lub adres mieszkania.
- Kwotę, termin i odbiorcę. Ustalcie, ile i do kiedy kupujący wpłaca oraz na jaki rachunek. Jeśli termin przelewu przypada po podpisaniu umowy, określcie również skutki braku wpłaty.
- Rozliczenie ceny. Wskażcie kwotę, która pozostanie do zapłaty przy sprzedaży, i z jakich środków zostanie pokryta.
- Wyjątki. Ustalcie, co się dzieje w razie odmowy kredytu, braku dokumentów albo przesunięcia terminu aktu.
- Sposób zwrotu. Jeżeli w określonej sytuacji wpłata ma wrócić, zapiszcie datę lub sposób liczenia terminu zwrotu i wymagane dokumenty.
Zobacz też, co powinna zawierać umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości.
Najczęstsze pytania o zadatek i zaliczkę
Czy zadatek musi wynosić 10% ceny mieszkania? Art. 394 Kodeksu cywilnego nie ustala takiej stawki. Kwotę uzgadniają strony. Warto brać pod uwagę także to, jakie są skutki utraty tej kwoty lub zapłaty jej dwukrotności.
Czy przy zaliczce kupujący może po prostu zrezygnować? Sama zaliczka nie daje prawa do rezygnacji z umowy. Możliwość zakończenia umowy i ewentualne roszczenia zależą od jej postanowień oraz okoliczności transakcji.
Czy tytuł przelewu rozstrzyga, czym była wpłata? Tytuł jest jednym z dowodów. Jeśli umowa mówi o zaliczce, a przelew o zadatku, trzeba ustalić, co strony uzgodniły. Najprościej usunąć taką rozbieżność przed wpłatą.
Czy sprzedający może przyjąć pieniądze od kolejnego kupującego, jeśli minął termin aktu? Sam upływ terminu co do zasady nie wystarcza. Przed przyjęciem kolejnej wpłaty ustal, jak zakończyć pierwszą umowę i jak rozliczyć otrzymane pieniądze.
Sprzedajesz lub kupujesz mieszkanie w Częstochowie albo okolicach? W NEO Nieruchomości pomagamy uzgodnić warunki transakcji, zebrać dokumenty i skoordynować terminy od umowy przedwstępnej do przekazania kluczy. Skontaktuj się z NEO Nieruchomości.